Հարկադիր կատարողը որոշում է կայացնում կատարողական վարույթ հարուցելու (վերսկսելու) մասին՝ պահանջատիրոջից (նրա ներկայացուցչից) հարկադիր կատարման դիմում ներկայացնելուց հետո 3-օրյա ժամկետում, իսկ անհապաղ կատարման ենթակա ակտերի հարկադիր կատարման դիմումի հիման վրա՝ անհապաղ, եթե բացակայում են կատարողական վարույթի հարուցումը (վերսկսումը) մերժելու հիմքերը, իսկ հարկադիր կատարողի որոշումների կատարման վարույթով հարկադիր կատարողը վարույթ է հարուցում սեփական նախաձեռնությամբ  (Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 31-րդ, 37-րդ, 50-րդ հոդվածներ)։

Հարկադիր կատարման ենթակա ակտերը սահմանված են «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածով․ դրանք են՝

1) քաղաքացիական, սնանկության և վարչական գործերով կատարում ենթադրող եզրափակիչ դատական ակտերը,

2) քրեական գործերով դատական ակտերը՝ գրավը պետության եկամուտ դարձնելու, տուգանքների, գույքային բռնագանձումների, հաշտության համաձայնությունը հաստատելու, գույքի բռնագրավման և գույքի արգելադրման մասով,

3) Սահմանադրական դատարանի և Բարձրագույն դատական խորհրդի որոշումները՝ օրենքով նախատեսված դեպքերում,

4) միջանկյալ դատական ակտերը՝ օրենքով նախատեսված դեպքերում,

5) արբիտրաժային տրիբունալների՝ դատարանի կողմից հարկադիր կատարման թույլատրված վճիռները կամ օրենքով նախատեսված դեպքերում՝ առանց նման թույլատրման,

6) դատարանի կողմից հարկադիր կատարման թույլատրված օտարերկրյա դատական ակտերը և օտարերկրյա արբիտրաժային տրիբունալների վճիռները,

7) Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող միջազգային դատարանների և միջազգային արբիտրաժների ակտերը՝ այդ պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում,

8) Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող միջազգային կազմակերպության (դրա մարմինների) որոշումները` այդ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում,

9) դատարանի կողմից հարկադիր կատարման թույլատրված՝ ֆինանսական համակարգի հաշտարարի որոշումները,

10) վարչական ակտերը՝ օրենքով նախատեսված դեպքերում,

11) նոտարական ակտերը՝ օրենքով նախատեսված դեպքերում,

12) գրավը պետության եկամուտ դարձնելու մասին դատախազի որոշումը,

13) հարկադիր կատարողի որոշումները՝ սույն օրենքով նախատեսված դեպքերում):

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 35-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Պահանջատերը կարող է հարկադիր կատարման դիմում ներկայացնել մեկ տարվա ընթացքում՝ սկսած այն օրվանից, երբ՝

1) օրինական ուժի մեջ է մտել դատական ակտը, բայց օրենքով անհապաղ կատարում չենթադրող եզրափակիչ դատական ակտի դեպքում՝ ոչ շուտ, քան այդ ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ երկշաբաթյա ժամկետը լրանալը.

2) օրինական ուժի մեջ է մտել սույն օրենքի 34-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված իրավասու դատարանի դատական ակտը, եթե իրավասու դատարանը հարկադիր կատարման դիմում չի ներկայացրել.

3) լրացել է կատարման ենթակա ակտի կատարումը հետաձգելու կամ դրա կամավոր կատարման՝ օրենքով նախատեսված կարգով սահմանված ժամկետը.

4) օրինական ուժի մեջ է մտել (պարտադիր է դարձել) Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագրի հիման վրա գործող միջազգային կազմակերպության (դրա մարմնի) որոշումը, եթե այդ միջազգային պայմանագրով կամ դրա հիման վրա ընդունված՝ միջազգային կազմակերպության (դրա մարմնի) որոշմամբ այլ ժամկետ սահմանված չէ.

5) նոտարական ակտը պարտադիր է դարձել կողմերի համար.

6) դատարանը որոշում է կայացրել կատարողական վաղեմության ժամկետը վերականգնելու մասին․

7) կատարողական վարույթն ավարտվել է սույն օրենքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիմքով։

2. Վարչական ակտի կամ դատախազի որոշման հարկադիր կատարման դիմում կարող է ներկայացվել այն օրվանից հետո՝ եռամսյա ժամկետում, երբ տվյալ ակտը՝

1) օրենքի հիման վրա համարվում է անհապաղ կատարման ենթակա.

2) դարձել է կատարման ենթակա՝ ուժի մեջ մտնելու, պարտադիր դառնալու, բողոքարկման ժամկետը լրանալու, անբողոքարկելի դառնալու, վարչական ակտի կատարումը հետաձգելու կամ տարաժամկետելու դեպքում՝ հետաձգման կամ տարաժամկետման ժամկետը լրանալու, օրենքով սահմանված ժամկետում բողոքարկման դեպքում՝ վերջնականապես հաստատվելու կամ օրենքով սահմանված այլ իրադարձության հիմքով, ընդ որում՝ օրենքով այլ բան նախատեսված չլինելու դեպքում կատարողական վաղեմության ժամկետի սկիզբ է համարվում նշվածներից առավել ուշ տեղի ունեցած իրադարձության օրը։

3. Եթե կատարման ենթակա ակտով հաստատված պարտավորությունը ենթադրում է տարաժամկետ կամ պարբերական կատարում, ապա սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարկադիր կատարման դիմում կարող է ներկայացվել պարտավորությունների կատարման ողջ ժամկետի ընթացքում, ինչպես նաև պարտավորությունների կատարման համար սահմանված ժամկետի ավարտից հետո` մեկ տարվա ընթացքում։ Ընդ որում, եթե սույն մասով նախատեսված դեպքերում հարկադիր կատարման դիմումը ներկայացվել է կատարողական վաղեմության ընթացքի առաջին տարին լրանալուց հետո, ապա հարկադիր կատարման ենթակա են հարկադիր կատարման դիմում ներկայացնելուն նախորդող մեկ տարվա ընթացքում և դրանից հետո չկատարված պարտավորությունները, բացառությամբ եթե դատարանը սույն օրենքի 36-րդ հոդվածով սահմանված կարգով թույլատրել է ավելի վաղ ժամանակահատվածում չկատարված պարտավորությունների հարկադիր կատարումը։

4. Սույն հոդվածով սահմանված՝ դրամական պահանջներով կատարողական վաղեմության ժամկետները, բացառությամբ սույն հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված ժամկետների, ընդհատվում են պարտավորության մասնակի կատարմամբ։ Ընդ որում՝ կատարողական վաղեմության ժամկետի ընդհատման նպատակով պարտավորության մասնակի կատարումը կարող է հաստատվել միայն բանկային փոխանցումը հավաստող ապացույցով։ Ընդհատումից հետո կատարողական վաղեմության ժամկետի ընթացքը նորից է սկսվում, իսկ մինչև ընդհատումն անցած ժամանակը չի հաշվվում նոր ժամկետի մեջ»։

Կատարողական վարույթի վերաբերյալ հարցումներ, բողոքներ

Դիմումները, բողոքները, հարցումները և Ծառայությանը հասցեագրված այլ փաստաթղթերը կարող են ներկայացվել և՛ թղթային եղանակով, և՛ էլեկտրոնային եղանակով՝ https://e-request.am/hy/ էլեկտրոնային հարցումների միասնական հարթակի միջոցով:

Դիմումների, բողոքների, հարցումների ընթացքի վերաբերյալ տեղեկատվություն կարելի է ստանալ՝ կապ հաստատելով վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողի հետ կամ զանգահարելով Ծառայության Երևան քաղաքի կամ մարզային համապատասխան ստորաբաժանմանը, որին ներկայացվել է տվյալ դիմումը, բողոքը կամ հարցումը։ Եթե հնարավոր չէ պարզել, թե որ տարածքային մարմնի կողմից է քննվում տվյալ դիմումը, բողոքը կամ հարցումը, ապա այն քննող ստորաբաժանումը կարող եք պարզել՝ զանգահարելով Ծառայության Ընդհանուր բաժնի 060-713-433 (ներքին համարը՝ 00142) հեռախոսահամարով։

«Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի համատեքստում ներկայացվող՝ տեղեկատվություն տրամադրելու վերաբերյալ գրավոր հարցման պատասխանը տրվում է հետևյալ ժամկետներում.

1) եթե գրավոր հարցման մեջ նշված տեղեկությունը հրապարակված չէ, ապա դրա պատճենը դիմողին է տրվում հարցումն ստանալուց հետո՝ 5-օրյա ժամկետում.

2) եթե գրավոր հարցման մեջ նշված տեղեկությունը հրապարակված է, ապա տվյալ հրապարակման միջոցի, վայրի և ժամկետի մասին տեղեկությունը դիմողին է տրվում հարցումն ստանալուց հետո՝ 5-օրյա ժամկետում.

3) եթե գրավոր հարցման մեջ նշված տեղեկությունը տրամադրելու համար անհրաժեշտ է կատարել լրացուցիչ աշխատանք, ապա այդ տեղեկությունը դիմողին է տրվում դիմումն ստանալուց հետո՝ 30-օրյա ժամկետում, որի մասին հարցումն ստանալուց հետո՝ 5-օրյա ժամկետում, գրավոր տեղեկացվում է դիմողին՝ նշելով հետաձգման պատճառները և տեղեկությունը տրամադրելու վերջնական ժամկետը։

Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությանը ներկայացված տեղեկատվություն տրամադրելու պահանջ չպարունակող դիմումների կամ բողոքների հիման վրա հարուցված վարչական վարույթն ավարտվում և վարչական ակտը կայացվում է դիմումի ներկայացման փաստով վարչական վարույթի հարուցումից հետո՝ 30-օրյա ժամկետում, բացառությամբ օրենքով նախատեսված հիմքերով վարչական վարույթի ժամկետի երկարաձգման դեպքերի։

Հարկադիր կատարողի կողմից որոշակի որոշման կայացման հիմք հանդիսացող փաստական հանգամանքներ և/կամ ապացույցներ ներառող դիմումների ներկայացման դեպքում հարկադիր կատարողի կողմից այդ դիմումի հիման վրա համապատասխան որոշումը կայացվում է դրա համար հիմք հանդիսացող հանգամանքները հարկադիր կատարողին հայտնի դառնալու (դիմումը ստացվելու) օրվանից եռօրյա ժամկետում, եթե օրենքով ավելի կարճ ժամկետ նախատեսված չէ:

Քաղաքացին իր վերաբերյալ հարուցված կատարողական վարույթներին, կիրառված բոլոր արգելանքներին  կարող է ծանոթանալ՝ գրանցվելովկատարողական վարույթների «Անձնական գրասենյակ» էլեկտրոնային հարթակում՝  ԵՍԵՄ ազգային նույնականացման հարթակի միջոցով՝ նույնականացման քարտով կամ բջջային քարտով նույնականացմամբ։

Հարկադիր կատարողը կատարողական վարույթ հարուցելուց անմիջապես հետո պարտավորության չափով արգելանք է դնում պարտապանի գույքի և/կամ դրամական միջոցների վրա: Հարկադիր կատարողի որոշման պատճենը ոչ ուշ, քան որոշումը կայացնելուց հետո` եռօրյա ժամկետում, ուղարկվում է պահանջատիրոջը և պարտապանին։

Կատարողական վարույթի հարուցման հիմք հանդիսացած անբողոքարկելի վարչական ակտի վերաբերյալ տեղեկատվություն (որոշման համար, ամսաթիվ, պարտքի չափ) կարող եք ստանալ գրանցվելով https://cesa.am/ կայքի «Անձնական գրասենյակ» էլեկտրոնային հարթակում կամ  https://e-request.am/hy/ էլեկտրոնային հարցումների միասնական հարթակի միջոցով Ծառայությանը հարցում ուղարկելու միջոցով՝ հարցման մեջ պարտադիր նշելով Ձեր հանրային ծառայության համարանիշը (ՀԾՀ)

Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության Երևան քաղաքի և մարզային բաժինների հասցեներին և հեռախոսահամարներին կարելի է ծանոթանալ Ծառայության https://cesa.am/պաշտոնական կայքի՝ Հասցեներ և հեռախոսահամարներ բաժնից կամ տեղեկանալ՝ զանգահարելով 060-713-595 հեռախոսահամարով:

Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունում գործում է արագ սպասարկման գրասենյակ, որտեղ քաղաքացին կարող է կատարել վճարումներ՝ ըստ հարուցված կատարողական վարույթների:

Քաղաքացին կարող է վճարումներ կատարել նաև էլեկտրոնային եղանակով՝ գրանցվելով Ծառայության https://cesa.am/ պաշտոնական կայքի «Անձնական գրասենյակ» էլեկտրոնային հարթակի Հետախուզումներ,  Վճարում և կարճում հարթակներում ։ Վճարումներ կարող են կատարվել բանկերի, ARCA համակարգի, IDRAM, EASYPAY, TELCELL, MOBIDRAM վճարահաշվարկային տերմինալների, պետական վճարումների E-payments.am էլեկտրոնային համակարգի միջոցով:

#ՔոԱրգելանքը արագ արձագանքման խմբի հետ կապ հաստատելով օրենքով թույլատրելի դեպքերում առանց Ծառայություն այցելելու կամ գրավոր դիմում ներկայացնելու կարող եք ստանալ ամբողջական տեղեկատվություն Ձեր կամ Ձեր վստահորդի նկատմամբ կիրառված արգելանքների վերաբերյալ և հնարավորինս արագ լուծել հետևյալ խնդիրները․

• կատարված վճարումների ճշգրտումը և արգելանքը չվերացնելու պատճառների պարզումը,
• կիրառված արգելանքները կատարված պարտավորություններին համաչափ վերանայելը,
• անհիմն կիրառված կամ պահպանված արգելանքը վերացնելը,
• բռնագանձման ոչ ենթակա դրամական միջոցների ապաարգելադրումը,
• աշխատավարձը կամ այլ եկամուտն արգելանքից հանելը կամ արգելանքի չափը վերանայելը,
• բանկերում սառեցված գումարները գանձելը, կիրառված այլ արգելանքները վերացնելը և վարույթը կարճելը,
• հայցի ապահովման հետ կապված միջանկյալ դատական ակտերի կատարման ընթացքի մասին տեղեկատվություն ստանալը։

Ծառայության Երևան քաղաքի և մարզային բաժիններին զանգահարելով կարող եք տեղեկատվություն ստանալ Ձեր նկատմամբ հարուցված կոնկրետ կատարողական վարույթների, Ծառայության Երևան քաղաքի կամ մարզային ստորաբաժանմանը ներկայացված դիմումների, բողոքների կամ հարցումների ընթացքի վերաբերյալ։

Ծառայության Թեժ գծին կարող եք զանգահարել կատարողական վարույթի վերաբերյալ ընդհանուր, այդ թվում՝, կատարողական վարույթը Ծառայության կոնկրետ ստորաբաժանումում գտնվելու և վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողի վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու վերաբերյալ հարցերով։ Ծառայության Թեժ գծի հետ կարող եք կապվել նաև արագ արձագանք պահանջող և #ՔոԱրգելանքը արագ արձագանքման խմբի իրավասությունից դուրս բոլոր հարցերով։

Հարկադիր կատարողի որոշումները, գործողությունները կամ անգործությունը կարող են բողոքարկվել վերադասության կարգով՝ Ծառայության Երևան քաղաքի կամ մարզային համապատասխան ստորաբաժանման ղեկավարին։ Ստորաբաժանման ղեկավարի որոշումները վերադասության կարգով կարող են բողոքարկվել Գլխավոր հարկադիր կատարողին։

Բողոքները կարող են ներկայացվել էլեկտրոնային հարցումների միասնական https://e-request.am/hy/ հարթակի միջոցով, ինչպես նաև թղթային եղանակով։

Հարկադիր կատարողը կատարողական վարույթի հարուցման հետ միաժամանակ պարտավորության չափով արգելանք է կիրառում պարտապանի գույքի վրա՝ արգելանք կիրառելու մասին որոշումն էլեկտրոնային եղանակով ուղարկելով համապատասխան մարմիններ և առևտրային բանկեր՝ նպատակ ունենալով հենց հարուցման պահից սահմանափակել գույքը տնօրինելու պարտապանի իրավունքը և բացառել մինչ արգելանքի կիրառումը կատարողական վարույթի հարուցման մասին ծանուցվելու դեպքում պարտապանի կողմից գույքի օտարումը, ինչպես նաև հարկադիր կատարողն անձին չի տրամադրում կատարողական վարույթի փաստաթղթերը, եթե կատարման ենթակա ակտն օրենքով սահմանված դեպքերում կայացվել է առանց այդ անձին լսելու, և քանի դեռ նրան ծանուցելը կարող է խոչընդոտել, անհնարին դարձնել հարկադիր կատարումը կամ էական վնաս հասցնել կատարողական վարույթի այլ մասնակիցներին։

 «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածով սահմանված է կատարողական վարույթի փաստաթղթերը դրանց հասցեատերերին ուղարկելու կարգը (տրամադրման) կարգը:

• անձնական գրասենյակ հարթակով կամ «Ինտերնետով հրապարակային և անհատական ծանուցման մասին» «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածով սահմանված կարգով.
• ծառայության և տվյալ հասցեատիրոջ միջև գործող էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության համակարգով.
• էլեկտրոնային փոստով.
• փոստային առաքմամբ.
• հրապարակային ծանուցմամբ։

 Յուրաքանչյուր հաջորդ եղանակը կիրառվում է նախորդ եղանակի կիրառման անհնարինության դեպքում.

Գույքի վրա դրված արգելանքը կիրառվում է էլեկտրոնային եղանակով, մինչդեռ պարտապանին արգելանքների մասին փոստային եղանակով ծանուցելը որոշակի ժամանակահատված է պահանջում, ինչով էլ պայմանավորված՝ պարտապանն արգելանքների մասին ծանուցվում է դրանց կիրառումից ավելի ուշ։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝  հարկադիր կատարողը որոշում է կայացնում կատարողական վարույթ հարուցելու (վերսկսելու) մասին, եթե բացակայում են կատարողական վարույթի հարուցումը (վերսկսումը) մերժելու հիմքերը։

Նույն օրենքի 33-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն՝

1. Պահանջատիրոջ կողմից ներկայացվող հարկադիր կատարման դիմումը պարունակում է`

5) վարչական ակտը կամ դատախազի որոշումը հարկադիր կատարման ներկայացվելու դեպքում՝ պահանջատիրոջ հայտարարությունը կատարման ենթակա ակտի կատարելիության հատկանիշը սույն օրենքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով ծագած լինելու վերաբերյալ, ինչպես նաև նշում տվյալ հանգամանքը տեղի ունենալու օրվա մասին.

Նույն օրենքի 38-րդ հովդածի համաձայն՝

1. 1. Հարկադիր կատարողը մերժում է հարկադիր կատարման դիմումի հիման վրա կատարողական վարույթի հարուցումը (վերսկսումը), եթե՝

7) չի սկսվել կամ լրացել է կատարողական վաղեմության ժամկետը, և առկա չէ այն վերականգնելու մասին դատական ակտ.

Ըստ այդմ, բոլոր այն դեպքերում, երբ կատարողական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով կհավաստվի, որ պահանջատիրոջ կողմից հարկադիր կատարման դիմումին կից ներկայացվող վարչական կամ դատական ակտն անբողոքարկելի չէր դարձել հարկադիր կատարման ներկայացնելու պահի դրությամբ, այսինքն չէր սկսվել կատարողական վաղեմության ժամկետը՝ հարկադիր կատարողը պարտավոր կլինի ավարտել կատարողական վարույթը՝ վերացնելով գույքի նկատմամբ կիրառված արգելանքները։

Քաղաքացին իր վերաբերյալ հարուցված կատարողական վարույթներին, կիրառված բոլոր արգելանքներին  կարող է ծանոթանալ գրանցվելով՝ կայքի Անձնական գրասենյակ հարթակում՝ մուտքագրելով համապատասխան տվյալները։

Հարթակի միջոցով պարտապան և պահանջատեր ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք կարող են տեսնել կատարողական վարույթներին առնչվող թարմացումները, տեղեկություն ստանալ Ծառայությունում իրենց վերաբերյալ հարուցված կատարողական վարույթների, կիրառված բոլոր արգելանքների, կատարողական վարույթի ընթացքի, կարճման վերաբերյալ, դիտել և ներբեռնել 2021 թվականի հունվարի 1-ից հետո հարուցված կատարողական վարույթների շրջանակում կայացված որոշումները, ծանոթանալ կատարողական վարույթի հարուցման հիմք հանդիսացած վարչական ակտերին և վարչական մարմնի կողմից այդ ակտերի մասին հասցեատիրոջն իրազեկելը, ակտը հանձնելը կամ այլ կերպ պատշաճ ծանուցելը հավաստող ապացույցներին, կատարել վճարումներ միաժամանակ մի քանի կատարողական վարույթով, հետևել ապաարգելադրման գործընթացին։

Դրամական պահանջի ապահովման վարույթով արգելադրման ենթակա գույքի հերթականությունը սահմանված է Կատարողական վարույթի մասին ՀՀ օրենքի 111-րդ հոդվածով՝

«1. Եթե այլ բան նախատեսված չէ կատարման ենթակա ակտով, ապա դրամական պահանջի ապահովման վարույթով պարտապանի գույքի վրա արգելանք է դրվում հետևյալ հերթականությամբ.

1) պարտապան ֆիզիկական անձի պարագայում՝

ա. անշարժ գույք,

բ. շարժական գույք,

գ. դրամական միջոցներ.

2) պարտապան իրավաբանական անձի և անհատ ձեռնարկատիրոջ պարագայում՝

ա. գործունեության մեջ անմիջականորեն չներգրավված անշարժ գույք,

բ. գործունեության մեջ անմիջականորեն չներգրավված շարժական գույք,

գ. սույն կետի մյուս ենթակետերում չնշված գույք,

դ. անավարտ արտադրանք, այդ թվում` հումք, նյութեր, կիսաֆաբրիկատներ,

ե. պատրաստի արտադրանք,

զ. դրամական միջոցներ»։

Կատարողական վարույթի հարուցման նախնական փուլում հարկադիր կատարողը զրկված է արգելադրված գույքի արժեքը գնահատելու հնարավորությունից, ուստի եթե կատարման ենթակա ակտով չի արգելադրվել կոնկրետ գույք, ապա դրամական պահանջի ապահովման վարույթով պարտապանը կարող է հարկադիր կատարողին միջնորդություն ներկայացնել արգելանքն այլ անձանց իրավունքներով չծանրաբեռնված և իրեն միանձնյա սեփականության իրավունքով պատկանող այլ գույքի վրա դնելու կամ կատարման ենթակա ակտով ապահովված պահանջի (այսուհետ սույն հոդվածում՝ ապահովված պահանջ) չափը գերազանցող գույքն արգելանքից հանելու մասին` կցելով այլ գույքի կամ արգելադրված գույքի լիկվիդացիոն արժեքի` ապահովված պահանջի չափը գերազանցելու վերաբերյալ գնահատման եզրակացությունը՝ տրված սույն օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջներին համապատասխանող անձի (Մասնագետի) կողմից, և միջնորդության ու գույքի գնահատման եզրակացության պատճենները պահանջատիրոջ կողմից ստանալը հավաստող ապացույց («Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 112-րդ հոդված):

Պարտապանին պատկանող գույքի բռնագանձման հերթականությունը սահմանված է «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 63-րդ հոդվածով ՝

«1. Բռնագանձումն առաջին հերթին տարածվում է պարտապանի դրամական միջոցների վրա։

2. Դրամական միջոցների անբավարարության դեպքում բռնագանձումը տարածվում է պահանջատիրոջ պահանջի ապահովման համար գրավ դրված գույքի, ներառյալ կատարման ենթակա ակտում նախատեսված լինելու դեպքում՝ երրորդ անձ գրավատուի գույքի վրա, այնուհետև պարտապանին պատկանող այլ գույքի և եկամուտների վրա, բացառությամբ այն գույքի և եկամուտների, որոնց վրա օրենքով չի թույլատրվում բռնագանձում տարածել:

3. Եթե այլ բան նախատեսված չէ կատարման ենթակա ակտով, ապա պարտապանի այլ գույքի և եկամուտների վրա բռնագանձումը տարածվում է հետևյալ հերթականությամբ.

1) պարտապան ֆիզիկական անձի պարագայում՝

ա. շարժական գույք,

բ. անշարժ գույք,

գ. եկամուտներ.

2) պարտապան իրավաբանական անձի պարագայում՝

ա. գործունեության մեջ անմիջականորեն չներգրավված շարժական գույք,

բ. գործունեության մեջ անմիջականորեն չներգրավված անշարժ գույք,

գ. պատրաստի արտադրանք,

դ. անավարտ արտադրանք, այդ թվում` հումք, նյութեր, կիսաֆաբրիկատներ,

ե. այլ գույք.

3) պարտապան անհատ ձեռնարկատիրոջ պարագայում՝

ա. ձեռնարկատիրական գործունեության մեջ անմիջականորեն չներգրավված շարժական գույք, բացառությամբ անձնական կամ ընտանեկան նպատակներով օգտագործվող գույքի,

բ. ձեռնարկատիրական գործունեության մեջ անմիջականորեն չներգրավված անշարժ գույք, բացառությամբ անձնական կամ ընտանեկան նպատակներով օգտագործվող գույքի,

գ. պատրաստի արտադրանք,

դ. անավարտ արտադրանք, այդ թվում` հումք, նյութեր, կիսաֆաբրիկատներ,

ե. ձեռնարկատիրական գործունեության մեջ ներգրավված այլ գույք,

զ. անձնական կամ ընտանեկան նպատակներով օգտագործվող շարժական գույք,

է. անձնական կամ ընտանեկան նպատակներով օգտագործվող անշարժ գույք,

ը. Եկամուտներ (․․․)»։

Պարտապան ամուսնու գույքի և դրամական միջոցների վրա արգելանքի կիրառման կամ բռնագանձում տարածելու համար հիմք է հանդիսանում ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 201-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված կարգավորումը, ըստ որի՝  «1. Ամուսնության ընթացքում ամուսինների ձեռք բերած գույքը նրանց համատեղ սեփականությունն է, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով կամ նրանց միջև կնքված պայմանագրով»։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 76-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝

«2. Հարկադիր կատարողն իր որոշմամբ վերացնում է արգելադրված գույքի օգտագործման իրավունքի սահմանափակումները, եթե վերացել են դրանց կիրառման հիմքերը»։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 50-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ «5.

«5. Հարկադիր կատարողի որոշումը ոչ ուշ, քան որոշումը կայացնելուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում, հանձնվում (ուղարկվում) է կատարողական վարույթի մասնակիցներին, բացառությամբ սույն օրենքով նախատեսված դեպքերի, ինչպես նաև սույն օրենքով նախատեսված այլ անձանց և մարմիններ»։

Արգելադրված գույքի օգտագործման իրավունքի սահմանափակումները վերացնելու մասին հարկադիր կատարողի որոշումը եռօրյա ժամկետում ուղարկվում է իրավասու մարմիններին՝ կիրառված արգելանքները վերացնելու համար,  արգելանքների փաստացի վերացման ժամանակահատվածը կախված է այդ մարմինների ներքին գործավարությունից և դուրս է Ծառայության իրավասությունից։

Եթե անձը վճարել է կատարողական վարույթով բռնագանձման ենթակա ամբողջ գումարը, սակայն կիրառված արգելանքերը պահպանվել են, ապա անհրաժեշտ է կապ հաստատել հարկադիր կատարողի հետ և ճշտել արգելանքը չվերացնելու պատճառները (հնարավոր է, որ միևնույն անձի այլ պարտքերի բռնագանձման համար ևս հարուցված լինեն կատարողական վարույթներ):

Եթե հնարավոր չէ կապ հաստատել հարկադիր կատարողի հետ, անհրաժեշտ է կապ հաստատել #Քո_Արգելանքը արագ արձագանքման խմբի հետ՝ էլեկտրոնային հաղորդագրություն ուղարկելով էլեկտրոնային փոստին կամ զանգահարելով 88-19 հեռախոսահամարով:

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 98-րդ հոդվածը կարգավորում է պարտապանի եկամուտների վրա բռնագանձում տարածելու պայմանները, մասնավորապես՝

«1. Պարտապանի` սույն գլխով նախատեսված եկամուտների վրա բռնագանձում տարածվում է, եթե՝

1) դա նախատեսված է բռնագանձման հերթականությամբ.

2) բռնագանձվում են պարբերական վճարումներ։

2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով պարտապանի եկամուտների բռնագանձումը շարունակվում է նաև այն դեպքում, երբ բռնագանձումը տարածվել է եկամուտներին հաջորդող հերթի գույքի վրա։

3. Մինչև 200.000 դրամ բռնագանձման ենթակա պահանջով կատարողական վարույթով պարտապանի դրամական միջոցների բացակայության կամ անբավարարության դեպքում հարկադիր կատարողը բռնագանձում է տարածում պարտապանի՝ սույն գլխով նախատեսված եկամուտների վրա՝ անկախ շարժական և անշարժ գույքի առկայությունից:

4. 200.000 դրամ և ավելի բռնագանձման ենթակա պահանջով կատարողական վարույթով պարտապանի դրամական միջոցների բացակայության կամ անբավարարության դեպքում պահանջատիրոջ համաձայնությամբ պարտապանի` սույն գլխով նախատեսված եկամուտների վրա կարող է բռնագանձում տարածվել, եթե պարտապանի՝ սույն գլխով նախատեսված եկամուտների չափը բավարար է դրանց վրա բռնագանձում տարածելով պահանջներն առավելագույնը վեց ամսվա ընթացքում մարելու համար՝ անկախ շարժական և անշարժ գույքի առկայությունից:

5. Սույն հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի հիման վրա պարտապանի եկամուտների վրա բռնագանձում տարածելը հիմք է պարտապանի գույքի հարկադիր իրացմանն ուղղված գործողություններ չկատարելու համար, սակայն ինքնին հիմք չէ պարտապանի գույքի վրա արգելանքներ չկիրառելու կամ կիրառված արգելանքները վերացնելու համար։

6. Պարտապանի ամուսնու եկամուտները բռնագանձման ենթակա չեն»։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 100-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Պարտապանի աշխատավարձից և դրան հավասարեցված վճարներից, հեղինակային պայմանագրերով վարձատրությունից, կրթաթոշակից կարող է պահվել 50 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ բռնագանձում տարածելուց հետո պարտապանի՝ սույն մասով սահմանված բոլոր եկամուտների հանրագումարը պակաս չլինի օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։ Սույն մասով նախատեսված եկամուտներ են համարվում պարտապանի դրամական միջոցների վրա արգելանք կիրառելուն նախորդող մեկ ամսվա համար և դրանից հետո հաշվարկված աշխատավարձը, դրան հավասարեցված վճարները, հեղինակային պայմանագրերով վարձատրությունը և կրթաթոշակը:

2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված եկամուտներից կարող է պահվել մինչև 75 տոկոսը, եթե բռնագանձվում է ալիմենտ, կյանքին, առողջությանը, կերակրողի մահվամբ կամ հանցագործությամբ պատճառված վնասի գումար։

3. Հակառակորդի հետ շփման գծում մարտական հերթապահությանը ներգրավված զինծառայող պարտապանի դրամական ապահովությունից, աշխատավարձից և դրան հավասարեցված վճարներից կարող է պահվել 30 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ բռնագանձում տարածելուց հետո պարտապանի՝ սույն մասով սահմանված բոլոր եկամուտների հանրագումարը պակաս չլինի օրենքով սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։

4. Պարտապանի կուտակային կենսաթոշակային ակտիվների վրա (դրանց կուտակման ժամանակահատվածում) բռնագանձում չի կարող տարածվել մինչև նրա` օրենքով սահմանված կարգով կուտակային կենսաթոշակ ստանալու իրավունք ձեռք բերելը։ Կուտակային կենսաթոշակներից (ծրագրային վճարներից, անուիտետներից, միանվագ վճարներից) կարող է պահվել 50 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ բռնագանձում տարածելուց հետո պարտապանի՝ սույն մասով սահմանված բոլոր եկամուտների հանրագումարը պակաս չլինի Կառավարության սահմանած սոցիալական նպաստի չափից։

5. Պարտապանի պետական կենսաթոշակից կարող է պահվել 30 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ բռնագանձում տարածելուց հետո պարտապանի՝ սույն մասով սահմանված բոլոր եկամուտների հանրագումարը պակաս չլինի Կառավարության սահմանած սոցիալական նպաստի չափից»։

Հնարավոր է, որ պարտապանի բանկային հաշիվների վրա արգելանք դնելիս հարկադիր կատարողը տեղեկություն չունենա` արդյոք այդ հաշիվներով պարտապանն աշխատավարձ կամ այլ եկամուտներ ստանում է, թե՝ ոչ: Ուստի, եթե քաղաքացու աշխատավարձը կամ այլ եկամուտներն արգելադրվել են ամբողջությամբ, ապա դրանց վրա կիրառված արգելանքը լրիվ կամ մասնակի վերացնելու համար անհրաժեշտ է հարկադիր կատարողին ներկայացնել գործատուի կողմից (կամ այլ եկամուտ վճարողից) տրամադրված տեղեկանք, որտեղ պետք է նշված լինի նաև աշխատավարձի (եկամտի) չափը, բանկը, որի միջոցով ստանում է աշխատավարձը (եկամուտը), և գործատուի կամ այլ եկամուտ վճարողի այն հաշվեհամարը, որից փոխանցվում է աշխատավարձը կամ այլ եկամուտը:

Պարտապանի աշխատավարձի վրա կիրառված արգելանքը մասնակի վերացնելու մասին որոշումը, ի թիվս հարկադիր կատարողի այլ որոշումների, կայացվում է դրա փաստական հիմքը հայտնի դառնալուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 50-րդ հոդվածի 1-ին մաս):

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է այն գույքի տեսակները, որոնց վրա բռնագանձում չի կարող տարածվել, մասնավորապես՝

«1. Բռնագանձում չի կարող տարածվել հետևյալ գույքի վրա.

1) պարտապան ֆիզիկական անձին (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջը) պատկանող՝ գործածության մեջ գտնվող տնային օգտագործման առարկաների, հագուստի, կոշկեղենի, սպիտակեղենի, անկողնային և մանկական պարագաների՝ այնքանով, որքանով նշված գույքն անհրաժեշտ է պարտապանի և նրա ընտանիքի նվազագույն կենսական և կենցաղային կարիքները հոգալու համար.

2) պարտապան ֆիզիկական անձի (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջ) մասնագիտական պարապմունքների համար անհրաժեշտ առարկաների և գրականության.

3) պարտապան ֆիզիկական անձի (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջ) ձեռնարկատիրական գործունեության առարկա չհանդիսացող ընտանի կենդանիների (2 միավոր), ընտանի թռչունների (10 միավոր), ինչպես նաև գյուղատնտեսությունը որպես հիմնական զբաղմունք ունեցող պարտապաններին պատկանող անասնակերի և հերթական ցանքի համար անհրաժեշտ սերմացուի.

4) հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար նախատեսված հատուկ, ինչպես նաև նրանց հնարավորություններին հարմարեցված փոխադրամիջոցների, վերականգնման տեխնիկական միջոցների և այլ աջակցող միջոցների, որոնց օգտագործումը պայմանավորված է պարտապանի հնարավորություններով.

5) պարտապան ֆիզիկական անձին (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջը) պատկանող միակ այն բնակարանի (այդ թվում՝ բնակարանի հետ մեկ միասնական գույքային միավոր կազմող տնամերձ հողամասի և այդ հողամասի վրա առկա օժանդակ կառույցների) կամ դրա բաժնի, որը պարտապանի մշտական բնակության միակ վայրն է, և որի առաջիկա հարկադիր աճուրդի մեկնարկային գինը հավասար կամ ցածր է Կառավարության նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված` միակ բնակարանի իրացման համար նախատեսված նվազագույն գումարից: Եթե միակ բնակարանն իրացվում է Կառավարության սահմանած նվազագույն գումարը գերազանցող գնով, ապա այդ նվազագույն գումարը վերադարձվում է պարտապանին.

6) Կառավարության սահմանած` միակ բնակարանի իրացման համար նախատեսված նվազագույն գումարի, որը ենթակա է վերադարձման պարտապանին.

7) «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված կարգով որպես սոցիալական աջակցություն տրամադրված գույքի.

8) Կառավարության որոշման հիման վրա որպես աջակցություն կամ փոխհատուցում տրամադրված գույքի, եթե Կառավարության այդ որոշմամբ սահմանված է, որ տվյալ գույքը բռնագանձման ենթակա չէ.

9) պարտապանին պատկանող մինչև 20 հազար դրամ արժողությամբ գույքի, եթե այդ գույքը նշված արժեքը գերազանցող մեկ միասնական խմբաքանակի կամ բաղադրատարր գույքի մաս չէ.

10) օրենքով նախատեսված դեպքերում՝ այլ գույքի»։

Տնային օգտագործման գույք է համարվում պարտապան-քաղաքացուն և վերջինիս ընտանիքին սննդի, հանգստի, բուժման, հիգիենայի և այլ առօրյա կենցաղային կարիքները բավարարելու իրական հնարավորություն տվող գույքը։ Տնային օգտագործման գույքը բռնագանձման ենթակա չէ, եթե այն փաստացի օգտագործվում է պարտապանի կամ վերջինիս հետ համատեղ բնակվող անձի կողմից (իրական օգտագործման չափանիշ) և պարտապանը չունի այլ գույք, որով կարելի է փոխարինել բռնագանձվող գույքը (փոխարինելիության չափանիշ)։

Պարտապանի՝ միևնույն տեսակի մի քանի գույք ունենալու դեպքում բռնագանձման ենթակա չէ միայն այն գույքը, որի առկայությունը բավարար է համապատասխան պահանջմունքի բավարարման համար (միակության չափանիշ): Գույքը տնային օգտագործման գույք է համարվում և բռնագանձման ենթակա չէ նաև այն դեպքում, երբ պարտապանն ունի այնպիսի հատուկ պահանջմունքներ (կապված առողջական վիճակի, ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների, տարիքի հետ), որոնց հիմքով տվյալ գույքն անխուսափելիորեն անհրաժեշտ է պարտապանի այդպիսի հատուկ պահանջմունքի բավարարման համար, օրինակ՝ մերսման սարքավորումները՝ ողնաշարային հիվանդություն ունեցող պարտապանի համար, հակաալերգիկ թանկարժեք փոշեկուլը և այլն (խիստ անհրաժեշտության չափանիշ)։

Որպես սոցիալական աջակցություն տրամադրված գույք է համարվում կյանքի դժվարին իրավիճակը կանխարգելելու կամ հաղթահարելու նպատակով անձին (ընտանիքին, սոցիալական այլ խմբին) Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված և Հայաստանի Հանրապետության և (կամ) տեղական ինքնակառավարման մարմնի կողմից Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված մեկ կամ մի քանի սոցիալական ծրագրերի (ծառայությունների) շրջանակում տրամադրված գույքը: Վերոնշյալ աջակցությունը տրամադրվում է «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված կարգով։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ և 6-րդ կետերի համաձայն՝

«1. Բռնագանձում չի կարող տարածվել հետևյալ գույքի վրա.

5) պարտապան ֆիզիկական անձին (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջը) պատկանող միակ այն բնակարանի (այդ թվում՝ բնակարանի հետ մեկ միասնական գույքային միավոր կազմող տնամերձ հողամասի և այդ հողամասի վրա առկա օժանդակ կառույցների) կամ դրա բաժնի, որը պարտապանի մշտական բնակության միակ վայրն է, և որի առաջիկա հարկադիր աճուրդի մեկնարկային գինը հավասար կամ ցածր է Կառավարության նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված` միակ բնակարանի իրացման համար նախատեսված նվազագույն գումարից: Եթե միակ բնակարանն իրացվում է Կառավարության սահմանած նվազագույն գումարը գերազանցող գնով, ապա այդ նվազագույն գումարը վերադարձվում է պարտապանին.

6) Կառավարության սահմանած` միակ բնակարանի իրացման համար նախատեսված նվազագույն գումարի, որը ենթակա է վերադարձման պարտապանին»։

«Պարտապանի միակ բնակարանի իրացման համար նվազագույն գումար և պարտապանի միակ բնակարանի իրացումից վերադարձված նվազագույն գումարի տնօրինման կարգը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2025 թվականի նոյեմբերի 27-ի N 1709-Ն որոշման համաձայն՝ «1. Սահմանել, որ պարտապան ֆիզիկական անձին (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջը) պատկանող միակ բնակարանի իրացման համար նվազագույն գումարը կազմում է 7 800 000 դրամ:

2. Պարտապան ֆիզիկական անձին (ներառյալ անհատ ձեռնարկատիրոջը) պատկանող բռնագանձման ոչ ենթակա միակ բնակարանի բաժնեմասի նվազագույն գումարը որոշվում է սույն որոշման 1-ին կետով նախատեսված գումարի և քաղաքացի-պարտապանի միակ բնակարանի բաժնեմասի արտադրյալով:

3. Պարտապանին 1-ին և 2-րդ կետերին համապատասխան որոշված վերադարձման ենթակա գումարը պարտապանի ընտրությամբ փոխանցվում է Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության (այսուհետ՝ ծառայություն) (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին կամ Հայաստանի Հանրապետությունում գործող բանկում պարտապանի անունով բացված հատուկ բանկային հաշվին։

4․ Պարտապանին 1-ին և 2-րդ կետերին համապատասխան որոշված վերադարձման ենթակա գումարը կարող է տնօրինվել միայն բնակարան ձեռք բերելու կամ վարձակալելու, պարտապանի կամ իր մերձավոր ազգականի (ամուսին, զավակ, ծնող, տատ, պապ, թոռ, քույր, եղբայր) բուժման կամ կրթության, ինչպես նաև կատարման ենթակա ակտը կատարելու նպատակներով»։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 64-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝

«5. Բռնագանձում չի կարող տարածվել հետևյալ եկամուտների վրա.

1) քաղաքացու կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հատուցման (այդ թվում՝ կերակրողի մահվան հետևանքով վնաս կրած անձանց վնասի հատուցման) գումարներ, ներառյալ եթե վնասը պատճառվել է պայմանագրային պարտավորություններ, ինչպես նաև զինվորական ծառայություն, ոստիկանական ծառայություն կամ այլ համապատասխան պարտականություններ կատարելիս.

2) ալիմենտներ.

3) որպես պետական նպաստ կամ «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով սահմանված կարգով որպես սոցիալական աջակցություն ստացվող եկամուտներ.

4) Կառավարության որոշման հիման վրա որպես աջակցություն կամ փոխհատուցում տրամադրված եկամուտներ, եթե Կառավարության այդ որոշմամբ սահմանված է, որ տվյալ եկամուտը բռնագանձման ենթակա չէ.

5) Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված ծանր, վնասակար, առանձնապես ծանր, առանձնապես վնասակար աշխատանքները կատարելու համար աշխատողին վճարվող լրացուցիչ աշխատավարձ.

6) հաշմանդամության հետ կապված՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց վճարվող գումարներ, այդ թվում՝ հաշմանդամության կենսաթոշակներ.

7) աշխատանքային (ծառայողական) պարտականությունների կատարման նպատակով գործուղման դեպքում վճարվող օրապահիկի և գործուղման հետ կապված ծախսերի հատուցման գումարներ.

8) աշխատանքային պայմանագիրը լուծվելու դեպքում վճարվող արձակման նպաստ.

9) պարտադիր զինվորական ծառայություն անցնող շարքային և կրտսեր ենթասպայական կազմերի զինծառայողներին ու ռազմաուսումնական կամ ոստիկանական ուսումնական հաստատություններում սովորող կուրսանտներին և սովորողներին վճարվող դրամական ապահովություն.

10) Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության կողմից նշված վայրում և պայմաններում պարտադիր զինվորական ծառայություն անցած զինծառայողներին վճարվող պատվովճար»։

Պարտապանի գույքի, այդ թվում՝ տրանսպորտային միջոցների վրա դրված արգելանքը ենթակա է վերացման բացառապես «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 76-րդ հոդվածով նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում, ուստի եթե առկա է գույքի նկատմամբ կիրառված արգելանքը վերացնելու հիմքերից որևէ մեկը, անհրաժեշտ է դիմել Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություն՝ ներկայացնելով այդ հիմքերը և/կամ դրանք հավաստող ապացույցները։ Ընդ որում, հարկ է նշել, որ Քաղաքացիական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` գույքի նկատմամբ պետական գրանցման ենթակա իրավունքները ծագում են դրանց գրանցման պահից:

Քաղաքացիական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` այն դեպքերում, երբ գույքի նկատմամբ իրավունքը ենթակա է պետական գրանցման, ձեռք բերողի սեփականության իրավունքը ծագում է դրա գրանցման պահից:

Քաղաքացիական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ կետով սահմանված է, որ այն պայմանագրով, որից ծագող իրավունքները ենթակա են պետական գրանցման, սեփականության իրավունքի ծագման պահը որոշվում է սույն օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ կետին համապատասխան:

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 74-րդ հոդվածի համաձան՝

1. Հարկադիր կատարողը պարտապանի միջնորդության հիման վրա իր որոշմամբ թույլատրում է պարտապանին սույն օրենքով սահմանված կարգով գնահատված շուկայական արժեքից ոչ պակաս գնով վաճառել արգելադրված գույքը մինչև դրա հարկադիր աճուրդը սկսվելը՝ պայմանով, որ վաճառքի գինը կվճարվի Ծառայության (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին մինչև արգելադրված գույքը գնորդին հանձնելը (մինչև գնորդի սեփականության իրավունքի գրանցումը կամ հաշվառումը)։

2. Հարկադիր կատարողը պարտապանի միջնորդության հիման վրա իր որոշմամբ թույլատրում է պարտապանին արգելանքի տակ գտնվող՝ սեփականության իրավունքով վերջինիս պատկանող ավարտված (ավարտական ակտի հիմքով պետական գրանցում ստացած) բազմաբնակարան կամ ստորաբաժանված շենքի առանձնացված միավորը վաճառել կառուցվող շենքից անշարժ գույք գնելու իրավունք ունեցող անձին՝ վերջինիս հետ կնքված պայմանագրով սահմանված և արգելանքի կիրառման պահին գործող գնից ոչ պակաս գնով՝ պայմանով, որ պայմանագրային գնի վերջնահաշվարկի գումարը կվճարվի Ծառայության (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին մինչև գնորդի սեփականության իրավունքի գրանցումը։

3. Արգելադրված գույքի գրավառուն սույն օրենքով նախատեսված պայմանների պահպանմամբ իրավունք ունի Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված արտադատական կարգով իրացնելու գրավի առարկան՝ պայմանով, որ գրավով ապահովված պահանջների բավարարումից հետո իրացման գնի մնացորդը կփոխանցվի Ծառայության (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին։

4. Եթե արգելադրված գույքի օտարման վերաբերյալ ճանաչվել է հանրության գերակա շահ, ապա այդ գույքը կարող է օտարվել «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքով սահմանված կարգով՝ պայմանով, որ նշված օրենքով նախատեսված համարժեք փոխհատուցումը վճարվում է Ծառայության (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին, կամ վճարվել է «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքով նախատեսված դեպոզիտ։

5. Հարկադիր կատարողը կարող է իր որոշմամբ թույլատրել պարտապանի արգելադրված գույքի բաժանումը կամ միավորումը վերջինիս պատկանող այլ գույքի հետ, եթե արգելադրված գույքի շուկայական արժեքը դրա հետևանքով չի նվազում։

6. Հարկադիր կատարողը կարող է իր որոշմամբ թույլատրել պարտապանի արգելադրված գույքը, բացառությամբ հարկադիր իրացման ներկայացված գույքի, դրամական հատուցման դիմաց օգտագործման հանձնելը, եթե՝

1) գույքի օգտագործումը, հաշվի առնելով գույքի և օգտագործման բնույթի մասին թույլատրման պահին առկա տեղեկությունները, չի կարող նվազեցնել դրա շուկայական արժեքը, և

2) օգտագործման դիմաց հատուցումն առնվազն ամենամսյա հաճախականությամբ վճարվում է Ծառայության (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին։

7. Գույքի հարկադիր իրացման որոշում կայացնելու դեպքում հարկադիր կատարողն իր որոշմամբ կարող է դադարեցնել, իսկ սույն հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պայմանները չպահպանվելու դեպքում դադարեցնում է իր թույլատրած օգտագործման իրավունքը։ Հարկադիր կատարողի որոշումը հիմք է օգտագործման իրավունքի դադարման գրանցման (հաշվառման) համար։

8. Սույն հոդվածի 6-րդ մասի հիման վրա թույլատրված օգտագործման իրավունքն օրենքի ուժով դադարում է արգելադրված գույքը սույն օրենքով սահմանված կարգով հարկադիր կատարողի կողմից իրացվելու դեպքում՝ նոր սեփականատիրոջ սեփականության իրավունքի ծագման հետ միաժամանակ։

9. Արգելանքը խոչընդոտ չէ սույն հոդվածով նախատեսված գործարքների կնքման համար, իսկ սույն հոդվածի 1-4-րդ մասերով սահմանված պայմանների կատարումից հետո վերացվում է հարկադիր կատարողի որոշմամբ՝ սույն օրենքի 76-րդ հոդվածով սահմանված կարգով։ Սույն հոդվածի 1-4-րդ մասերի հիման վրա Ծառայության (համապատասխան ստորաբաժանման) դեպոզիտ հաշվին ստացված դրամական միջոցները սույն օրենքով սահմանված կարգով բաշխման ենթակա չեն, քանի դեռ արգելադրված գույքի նկատմամբ գնորդի սեփականության իրավունքը չի ծագել (գրանցվել, հաշվառվել)։

10. Սույն հոդվածով սահմանված կանոնները և հարկադիր կատարողի որոշումները հիմք չեն արգելադրված գույքի տնօրինման այն սահմանափակումները վերացնելու համար, որոնք պայմանավորված չեն հարկադիր կատարողի կողմից կիրառված արգելանքով։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 67-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Պարտապանի գույքի գույքագրումն իրականացվում է կատարողական վարույթի հարուցումից հետո հնարավոր սեղմ ժամկետում՝ պարտապանի բնակության (գտնվելու), գործունեության վայրում, պարտապանին պատկանող, նրա տիրապետության տակ գտնվող անշարժ գույքի տարածքում գտնվող շարժական գույքի կազմը, հատկանիշները և վիճակն արձանագրելով։

2. Պարտապանի տիրապետման ներքո գտնվող գրանցման ոչ ենթակա գույքը համարվում է պարտապանի սեփականությունը, քանի դեռ այլ բան ապացուցված չէ։

3. Գույքագրման ենթակա չէ այն գույքը, որի վրա օրենքով չի թույլատրվում բռնագանձում տարածել։

4. Գույքագրում չի իրականացվում, եթե պարտապանի նկատմամբ դրամական պահանջի հարկադիր կատարման և դրամական պահանջի ապահովման բոլոր վարույթներով կիրառված արգելանքների չափերի հանրագումարը չի գերազանցում 100 հազար դրամը, բացառությամբ եթե այլ միջոցներով պարզված գույքի արժեքը բավարար չէ բոլոր պահանջների կատարման համար։

5. Հարկադիր կատարողը պահանջատիրոջը հրավիրում է մասնակցել գույքագրմանը, եթե պահանջատերը նախապես գրավոր հայտնել է նման ցանկություն։ Պահանջատիրոջ չներկայանալն արգելք չէ գույքագրման աշխատանքներն իրականացնելու համար»։

Հարկադիր կատարողը գույքագրում է պարտապանի բնակության (գտնվելու), գործունեության վայրում, պարտապանին պատկանող, նրա տիրապետության տակ գտնվող անշարժ գույքի տարածքում գտնվող ցանկացած շարժական գույք՝ բացառությամբ այն գույքի, որի վրա օրենքով չի թույլատրվում բռնագանձում տարածել: Պարտապանի տիրապետման ներքո գտնվող գրանցման ոչ ենթակա գույքը համարվում է պարտապանի սեփականությունը, քանի դեռ այլ բան ապացուցված չէ ( «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 67-րդ հոդվածի)։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 67-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Հարկադիր կատարողն իր որոշմամբ հայտարարում է անձի հետախուզում այդ անձի ներկայությունն ապահովելու և անհրաժեշտության դեպքում նրան ուղղված փաստաթղթեր հանձնելու նպատակով, եթե՝

1) դա նախատեսված է կատարման ենթակա ակտով.

2) պարտապանը փաստացի չի ստացել սույն օրենքի 68-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ հայտարարագիր ներկայացնելու մասին ծանուցումը կամ սույն օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ գույքի հասանելիությունն ապահովելու մասին գրավոր պահանջը.

3) ոչ դրամական պահանջ սահմանող կատարման ենթակա ակտը հնարավոր չէ կատարել առանց պարտապանի կամ իրավասու անձի անձնական մասնակցության, և անհայտ է նրանց գտնվելու վայրը։

2. Հարկադիր կատարողն իր որոշմամբ հայտարարում է պարտապանի գույքի և փաստաթղթերի հետախուզում դրանց գտնվելու վայրը պարզելու նպատակով, եթե դա նախատեսված է կատարման ենթակա ակտով, կամ անհայտ է կատարման ենթակա ակտի հարկադիր կատարման համար անհրաժեշտ գույքի գտնվելու վայրը։

3. Անձի և տրանսպորտային միջոցների հետախուզումը հարկադիր կատարողի որոշման հիման վրա իրականացնում է ոստիկանությունը։

4. Սույն հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված որոշման կայացմանը զուգահեռ՝ հարկադիր կատարողը կարող է անձի, գույքի և փաստաթղթերի հետախուզումն իրականացնելու համար ներգրավել անձանց, որոնք ունեն համապատասխան գործունեություն իրականացնելու թույլտվություն (լիցենզիա)։

5. Հարկադիր կատարողը կարող է գույքի և փաստաթղթերի հետախուզման մասին որոշումը հանձնել այն անձանց, որոնց տիրապետության տակ կարող են գտնվել հետախուզվող գույքը կամ փաստաթղթերը։ Հետախուզվող գույքը կամ փաստաթղթերը տիրապետող անձինք պարտավոր են դրանց առկայության և կազմի վերաբերյալ տեղեկություններ հայտնել հարկադիր կատարողին։

6. Անձի հետախուզումը հարկադիր կատարողի որոշմամբ դադարեցվում է, եթե հետախուզվող անձը ներկայանում է հարկադիր կատարողին և ստանում իրեն հանձնման ենթակա փաստաթղթերը։

7. Գույքի և փաստաթղթերի հետախուզումը հարկադիր կատարողի որոշմամբ դադարեցվում է դրանց գտնվելու վայրը պարզելու դեպքում։

8. Անձի, գույքի և փաստաթղթերի հետախուզումը հարկադիր կատարողի որոշմամբ դադարեցվում է նաև այն դեպքերում, երբ վերացել են հետախուզման հիմքերը»։

Եթե Ձեր նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, անհրաժեշտ է կապ հաստատել (այդ թվում՝ էլեկտրոնային եղանակով՝ էլեկտրոնային հարցումների միասնական https://e-request.am/hy/ հարթակի միջոցով) Ձեր նկատմամբ հարուցված կատարողական վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողի հետ և կատարել հարկադիր կատարողի կողմից նշվող, հետախուզում հայտարարելու հիմք հանդիսացած անհրաժեշտ գործողությունները, որից հետո հայտարարված հետախուզումը հարկադիր կատարողի համապատասխան որոշմամբ կդադարեցվի։

Եթե Ձեր նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, անհրաժեշտ է կապ հաստատել (այդ թվում՝ էլեկտրոնային եղանակով՝ էլեկտրոնային հարցումների միասնական https://e-request.am/hy/ հարթակի միջոցով) Ձեր նկատմամբ հարուցված կատարողական վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողի հետ և կատարել հարկադիր կատարողի կողմից նշվող, հետախուզում հայտարարելու հիմք հանդիսացած անհրաժեշտ գործողությունները, որից հետո հայտարարված հետախուզումը հարկադիր կատարողի համապատասխան որոշմամբ կդադարեցվի։

Եթե Ձեր նկատմամբ կատարողական վարույթ է հարուցվել, և ցանկանում եք դուրս գալ Հայաստանի Հանրապետությունից, անհրաժեշտ է մինչ մեկնելը կապ հաստատել կատարողական վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողի հետ (այդ թվում՝ էլեկտրոնային եղանակով՝ հարցումների միասնական https://e-request.am/hy/ հարթակի միջոցով) և տրամադրել հասցե, էլեկտրոնային հասցե կամ կապի այլ միջոց՝ հետագայում կատարողական վարույթի ընթացքում ծանուցման ենթակա փաստաթղթերը Ձեզ պատշաճ ծանուցելու և Ձեր նկատմամբ հետախուզման հայտարարումը բացառելու նպատակով։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 48-րդ հոդվածը սահմանում է այն դեպքերում, երբ ոչ դրամական պահանջ սահմանող կատարման ենթակա ակտը հնարավոր չէ կատարել առանց հետախուզվող անձի անձնական մասնակցության։ Ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման գտնվելու վայրի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության (քաղաքացիական) դատարանը հարկադիր կատարողի դիմումի հիման վրա որոշում է կայացնում Հայաստանի Հանրապետության տարածքից հետախուզվող պարտապանի ելքի իրավունքը սահմանափակելու մասին, որից հետո Հարկադիր կատարողը Հայաստանի Հանրապետության տարածքից հետախուզվող պարտապանի ելքի իրավունքի սահմանափակման և դրա վերացման մասին անհրաժեշտ տվյալներն անհապաղ, բայց ոչ ուշ, քան 24 ժամվա ընթացքում Կառավարության սահմանած կարգով մուտքագրում է սահմանային էլեկտրոնային կառավարման տեղեկատվական համակարգ։

Կայքի Հետախուզումներ թվային գործիքի միջոցով քաղաքացին, մուտքագրելով հանրային ծառայությունների համարանիշը (ՀԾՀ), տրանսպորտային միջոցի հաշվառման համարանիշը կամ թույլատրելի այլ տվյալ, կարող է պարզել՝ արդյոք իրեն պատկանող տրանսպորտային միջոցի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, թե ոչ։

Հետախուզման մանրամասներին ծանոթանալու, անհրաժեշտության դեպքում առցանց վճարումներ կատարելու, ապաարգելադրման գործընթացին հետևելու, կատարողական վարույթին առնվող թարմացումները տեսնելու և դրանց վերաբերյալ էլեկտրոնային փոստով անհապաղ ծանուցվելու համար համար քաղաքացին կարող է գրանցվել կայքի Անձնական գրասենյակ էլեկտրոնային հարթակում՝ ստեղծելով իր անհատական հաշիվը։

Եթե Ձեզ պատկանող տրանսպորտային միջոցի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, անհրաժեշտ է կապ հաստատել (այդ թվում՝ էլեկտրոնային եղանակով՝ հարցումների միասնական https://e-request.am/hy/ հարթակի միջոցով) Ձեր նկատմամբ հարուցված կատարողական վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողի հետ և կատարել հարկադիր կատարողի կողմից նշվող, հետախուզում հայտարարելու հիմք հանդիսացած անհրաժեշտ գործողությունները, որից հետո տրանսպորտային միջոցի նկատմամբ հայտարարված հետախուզումը հարկադիր կատարողի համապատասխան որոշմամբ կդադարեցվի։

Հետախուզումն արագ դադարեցնելու միակ եղանակը հարկադիր կատարման ենթակա ակտը և հարկադիր կատարողի որոշումը կամավոր կատարելն է։

Եթե ունեք վճարային պարտավորություն կատարեք այն հետևյալ եղանակներից մեկով՝

• առցանց՝ անմիջապես «Անձնական գրասենյակ»-ից,
• մոտակա վճարահաշվարկային տերմինալով,
• Քաղաքացիական կենտրոններից կամ Հայփոստի գրասենյակներից մեկում կամ
• Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունում։

Պարտավորությունը նշված եղանակներից մեկով կատարելու դեպքում Ձեր նկատմամբ նկատմամբ հարուցված կատարողական վարույթը կկարճվի, իսկ տրանսպորտային միջոցի նկատմամբ հայտարարված հետախուզումը կդադարեցվի ինքնաշխատ, ոչ ուշ, քան մինչև տվյալ աշխատանքային օրվա ավարտը։

Եթե Ձեր պարտավորությունը վճարային չէ, անհապաղ կապ հաստատեք Ծառայության հետ՝

• էլեկտրոնային հարցումների e-request.am միասնական հարթակի միջոցով,
• զանգահարելով Ծառայության Թեժ գծի 88-19 հեռախոսահամարով կամ պարզապես այցելելով Ծառայություն կամ համապատասխան տարածքային ստորաբաժանում։

Դատարանի վճռի հարկադիր կատարման ընթացքում կատարողական վարույթի կողմերը՝ պարտապանը և պահանջատերը, հաշտության համաձայնություն կարող են կնքել ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 38-րդ գլխով սահմանված կարգով։ Կատարողական վարույթի ընթացքում կնքված հաշտության համաձայնությունը կողմերը պարտավոր են ներկայացնել կատարողական վարույթն իրականացնող հարկադիր կատարողին, որն էլ «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 56-րդ հոդվածով և ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 38-րդ գլխով սահմանված կարգով պարտավոր է կասեցնել կատարողական վարույթը և անհապաղ դիմել վճիռը կայացրած դատարան՝ հաշտության համաձայնությունը հաստատելու վերաբերյալ դիմումով։ Դատարանը հարկադիր կատարողի դիմումի հիման վրա վճիռը վերանայում է առանց դատական նիստ հրավիրելու՝ դիմումն ստանալուց հետո՝ յոթնօրյա ժամկետում: Վճիռը վերանայելու արդյունքով դատարանը կայացնում է նոր վճիռ, որում շարադրվում է կողմերի հաշտության համաձայնության բառացի շարադրանքը (տեքստը) կամ մերժում է վճռի վերանայումը, որի վերաբերյալ կայացնում է որոշում: Հաշտության համաձայնությունը դատարանի կողմից հաստատվելուց հետո հարկադիր կատարողը պարտավոր է կարճել կատարողական վարույթը և վերացնել կիրառված արգելանքները։ Այն դեպքերում, երբ կատարողական վարույթը հարուցվել է նոտարի կողմից արձակված վճարման կարգադրության հիման վրա՝ կողմերը դրա շրջանակներում հաշտության համաձայնությունը կնքելու նպատակով պարտավոր են ներկայանալ նոտարին։

Վարչական ակտերի և կատարողական մակագրության թերթի հարկադիր կատարման փուլում պահանջատիրոջ հետ հաշտության համաձայնություն կնքելու դեպքում Ձեր նկատմամբ հարուցված կատարողական վարույթը կարող է կարճվել, եթե պահանջատերը Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությանը ներկայացնի դիմում՝ հարկադիր կատարման դիմումից հրաժարվելու վերաբերյալ։

Հարկադիր կատարողն իրավասու չէ պարտապանի հետ կնքել որևէ ժամանակացույց։ Դատական ակտի հարկադիր կատարման դեպքում նման ժամանակացույց պարտապանը կարող է կնքել միայն պահանջատիրոջ հետ՝ որպես հաշտության համաձայնություն, որը ենթակա է հաստատման դատարանի կողմից՝ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 38-րդ գլխով սահմանված կարգով, իսկ նոտարի կողմից արձակված վճարման կարգադրության դեպքում՝ նոտարի կողմից։ Անբողոքարկելի վարչական ակտերի և կատարողական մակագրության թերթերի հարկադիր կատարման դեպքում պարտապանը հաշտության համաձայնություն, այդ թվում՝ վճարման ժամանակացույցի ձևով, կարող է կնքել պահանջատիրոջ հետ։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 55-րդ հոդվածի համաձայն․

1. Կատարողական վարույթի կողմերն իրավունք ունեն հարկադիր կատարողին ուղղված համատեղ միջնորդությամբ խնդրելու հետաձգել կամ տարաժամկետել կատարման ենթակա ակտի կատարումը, սահմանել կամ փոփոխել կատարման եղանակ կամ կարգ։ Պետական մարմինն այս իրավունքից օգտվում է, եթե օրենքով ունի նման լիազորություն։ Հարկադիր կատարողը մերժում է միջնորդությունը, եթե դրանով ներկայացված առաջարկն անորոշ է, հակասում է օրենքին, անհնար է կատարել, կատարման դեպքում կարող է խախտել այլ անձանց իրավունքները, կամ եթե դրա դեմ առարկում է կատարողական վարույթի մասնակից երրորդ անձը։ Եթե մերժման հիմքերն ի հայտ են եկել, ներառյալ վարույթի մասնակից երրորդ անձն առարկություն է ներկայացրել միջնորդությունը բավարարելուց հետո, ապա հարկադիր կատարողը լրիվ կամ համապատասխան մասով վերացնում է իր որոշումը։

2. Եթե կատարողական վարույթին մասնակցում են մի քանի պահանջատեր և (կամ) մի քանի պարտապան, ապա սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված միջնորդությունը կարող են ներկայացնել պահանջատիրոջ և պարտապանի կողմում հանդես եկող առանձին անձինք՝ միայն իրենց միջև գործող պարտավորության մասով։

3. Դրամական պահանջի կատարման հետաձգումը կամ տարաժամկետումը հիմք չէ պարտապանի գույքի վրա դրված արգելանքները վերացնելու համար, բացառությամբ սույն մասով նախատեսված դեպքերի։ Կատարողական վարույթի կողմերի համատեղ միջնորդությունը կարող է պարունակել պայմաններ պարտապանի դրամական միջոցների վրա դրված արգելանքները լրիվ կամ մասնակի վերացնելու, պարտապանի եկամուտների վրա բռնագանձումը լրիվ կամ մասնակի դադարեցնելու կամ դրանց վրա օրենքով թույլատրված չափով բռնագանձում տարածելու մասին։

4. Դրամական պահանջի կատարման հետաձգման կամ տարաժամկետման դեպքում արգելադրված գույքը կարող է հարկադիր իրացման ներկայացվել միայն կետանցված պարտքի առկայության դեպքում, իսկ կատարման հետաձգման կամ տարաժամկետման մասին որոշումը հիմք է դրա ընդունման պահին ընթացող հերթական հարկադիր աճուրդը դադարեցնելու և աճուրդի հաղթողի հետ առուվաճառքի պայմանագիր չկնքելու համար։

5. Կատարողական վարույթի կողմը կարող է դիմում ներկայացնել կատարման ենթակա դատական ակտը կայացրած առաջին ատյանի դատարան՝ ոչ դրամական պահանջի կատարման եղանակի և (կամ) կարգի սահմանման կամ փոփոխման խնդրանքով։ Դիմումին կցվում են դիմումի և դրան կից փաստաթղթերի պատճենները կատարողական վարույթի մյուս մասնակիցներին և հարկադիր կատարողին ուղարկելու վերաբերյալ ապացույցներ։ Սույն մասով սահմանված պահանջը չպահպանելու դեպքում դիմումը չի քննարկվում, որի մասին դիմողը տեղեկացվում է դիմումը դատարանում ստացվելուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում:

6. Դատարանը դիմումը քննում և որոշում է կայացնում այն ստանալուց հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում: Դիմումը քննվում է առանց դատական նիստ հրավիրելու, եթե դատարանը չի որոշում հրավիրել դատական նիստ՝ թելադրված դիմումի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների և գործում առկա ապացույցների վերաբերյալ պարզաբանումներ ստանալու կամ բացառապես դատական նիստում կատարման ենթակա դատավարական գործողությունների անհրաժեշտությամբ։ Դատական նիստ հրավիրվելու դեպքում նիստի ժամանակի և վայրի մասին ծանուցվում են կատարողական վարույթի մասնակիցները, իսկ դիմումը քննվում և դրա վերաբերյալ որոշում է կայացվում դիմումը ստանալուց հետո՝ մեկ ամսվա ընթացքում։ Պատշաճ ծանուցված անձանց չներկայանալն արգելք չէ դիմումի քննության համար։

7. Դատարանում դիմումի քննությունը չի կասեցնում կատարողական գործողությունները։

8. Դիմումի քննության արդյունքներով դատարանը, առաջնորդվելով կատարողական վարույթի նպատակով և կատարողական վարույթի մասնակիցների իրավաչափ շահերի ողջամիտ հարաբերակցության չափանիշով, կայացնում է որոշում, որը բողոքարկման ենթակա չէ։

9. Կատարման ենթակա ակտի հարկադիր կատարման անհնարինության դեպքում հարկադիր կատարողը մինչև կատարողական վարույթը սույն օրենքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի հիման վրա ավարտելու վերաբերյալ որոշում կայացնելը կատարողական վարույթի կողմերին ծանուցում է սույն հոդվածով նախատեսված իրավունքների մասին՝ պարզաբանելով այդ իրավունքների իրականացման կարգը։

10. Հարկադիր կատարողը դիմում է ներկայացնում կատարման ենթակա դատական ակտը կայացրած առաջին ատյանի դատարան՝ ոչ դրամական պահանջի կատարման եղանակի և (կամ) կարգի սահմանման կամ փոփոխման խնդրանքով, եթե պարտապանը Հայաստանի Հանրապետությունն է կամ համայնքը (պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինը), և սույն հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված ծանուցումն ուղարկելուց հետո մեկամսյա ժամկետում՝

1) սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված կարգով չեն սահմանվել կամ փոփոխվել կատարման եղանակը և (կամ) կարգը, և

2) կողմերից որևէ մեկը չի ներկայացրել սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված դիմում։

11. Հարկադիր կատարողի դիմումը ներկայացվում և քննվում է սույն հոդվածով սահմանված կանոններով։ Հարկադիր կատարողի դիմումի քննության շրջանակներում դատական նիստ հրավիրվելու դեպքում նիստի ժամանակի և վայրի մասին ծանուցվում է նաև հարկադիր կատարողը (Ծառայությունը)։

Հարկադիր կատարողը պարտավոր է սահմանված կարգով կատարողական վարույթ հարուցելուց հետո իրականացնել պարտապանի գույքի բռնագանձմանն ուղղված կատարողական գործողություններ՝ այդ թվում՝ արգելանք դնել պարտապանի գույքի վրա, այն առգրավել և իրացնել:

Պարտապանն իրավունք ունի կատարման ենթակա ակտի պահանջը կամովին կատարել մինչև այն հարկադիր կատարման ներկայացվելը, իսկ հարկադիր կատարման փուլում պարտավորության կամավոր կատարման ժամկետ օրենքը չի նախատեսում: Այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքն արգելք չէ կատարողական վարույթի ցանկացած փուլում պարտապանի կողմից պարտավորությունը կամովին կատարելու համար։

 Կատարողական վճարը կատարողական գործողությունների կատարման համար «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 27-րդ հոդված սահմանված կարգով և չափերով պետական բյուջե վճարվող պարտադիր վճար է։ Կատարողական գործողությունների կատարման ծախսերը (կատարողական ծախսերը) դրանց կազմակերպման և անցկացման համար հարկադիր կատարողի (Ծառայության) ծախսած անհրաժեշտ միջոցներն են, ներառյալ կատարողական վարույթին օժանդակող անձանց ծառայությունների վարձատրությունը, պահանջատիրոջ հասանելիք գույքը (ներառյալ դրամական միջոցները) նրան փոխանցելու, իրացված գույքը գնորդին հանձնելու ծախսերը, փոստային ծախսերը և կատարողական գործողությունների արդյունավետ իրականացման համար անհրաժեշտ այլ ծախսեր։

Կատարողական գործողությունների կատարման ծախսը բռնագանձվում է պարտապանից, իսկ օրենքով նախատեսված դեպքերում՝ պահանջատիրոջից։

Պարտապանից գանձվում է՝ մինչև 10 հազար Հայաստանի Հանրապետության դրամի (այսուհետ՝ դրամ) բռնագանձման վարույթներով՝ բռնագանձման ենթակա գումարի 50 տոկոսի չափով, 10 հազար դրամ և ավելի գումարի բռնագանձման վարույթներով՝ հինգ հազար դրամի չափով, իսկ 100 հազար դրամ և ավելի գումարով դրամական պահանջների կատարման վարույթներով՝ 1) պարտապանի կողմից հարկադիր կատարողին (Ծառայությանը) կամ պահանջատիրոջն ինքնուրույնաբար վճարված դրամական միջոցների, բռնագանձված անկանխիկ դրամական միջոցների երկու տոկոսի չափով, եթե վճարումը կամ բռնագանձումը տեղի է ունեցել կատարողական վարույթի հարուցումից հետո` երկու շաբաթվա ընթացքում. 2) պարտապանի կողմից հարկադիր կատարողին (Ծառայությանը) կամ պահանջատիրոջն ինքնուրույնաբար վճարված դրամական միջոցների, բռնագանձված անկանխիկ դրամական միջոցների չորս տոկոսի չափով, եթե վճարումը կամ բռնագանձումը տեղի է ունեցել կատարողական վարույթի հարուցմանը հաջորդող երկշաբաթյա ժամկետը լրանալուց հետո. 3) կողմերի հաշտության համաձայնությունը դատարանի կողմից հաստատվելու դեպքում՝ բռնագանձման ենթակա գումարի մնացորդի երկու տոկոսի չափով, եթե հաշտության համաձայնությունը հարկադիր կատարողին է ներկայացվել կատարողական վարույթի հարուցումից հետո` երկու շաբաթվա ընթացքում, և բռնագանձման ենթակա գումարի մնացորդի չորս տոկոսի չափով, եթե հաշտության համաձայնությունը հարկադիր կատարողին է ներկայացվել կատարողական վարույթի հարուցմանը հաջորդող երկշաբաթյա ժամկետը լրանալուց հետո. 4) բռնագանձված (առգրավված) կանխիկ դրամական միջոցների հինգ տոկոսի չափով. 5) հարկադիր աճուրդով կամ սույն օրենքով սահմանված այլ ընթացակարգով հարկադիր կատարողի կողմից իրացված գույքի իրացման գնի 10 տոկոսի չափով, բայց ոչ ավելի, քան պահանջների բավարարմանն ուղղվող գումարի 10 տոկոսը։

Պահանջատիրոջից գանձվում է , եթե կատարողական վարույթն ավարտվում կամ կարճվում է համար «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի՝ հարկադիր կատարման վերջին դիմումի ներկայացումից հետո պարտավորության կատարման հետ չկապված հիմքով կամ 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով սահմանված հիմքով՝ պայմանով, որ կայուն գումարը մինչև այդ չի գանձվել պարտապանից կամ գանձված լինելու դեպքում սույն հոդվածի 5-րդ մասի հիման վրա ենթակա է վերադարձման։

Եթե ոչ դրամական պահանջի հարկադիր կատարման վարույթով պարտապանի համար չի սահմանվել կամավոր կատարման ժամկետ, ապա պարտապանից գանձվում է կատարողական վճար՝ փաստացի կատարված կատարողական ծախսերի չափով, բայց ոչ պակաս, քան հինգ հազար դրամը։

 Եթե ոչ դրամական պահանջով կատարման ենթակա ակտով կամ հարկադիր կատարողի սահմանած ժամկետում պարտապանը կամովին չի կատարում պարտավորությունը, և այն կատարվում է հարկադիր կատարման միջոցով, ապա պարտապանից գանձվում է կատարողական վճար՝

• մինչև 500 հազար դրամի չափով փաստացի ծախսեր կատարված լինելու դեպքում՝ այդ ծախսերի եռապատիկի, բայց ոչ պակաս, քան 100 հազար դրամի չափով.
•  500 հազարից մինչև մեկ միլիոն դրամի չափով փաստացի ծախսեր կատարված լինելու դեպքում՝ մեկուկես միլիոն դրամի չափով.
• մեկ միլիոն դրամից ավելի չափով փաստացի ծախսեր կատարված լինելու դեպքում՝ այդ ծախսերի 150 տոկոսի չափով։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 27-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն`

«6. Կատարողական վճարներ չեն գանձվում, եթե՝

1) Հայաստանի Հանրապետության կամ համայնքի նկատմամբ դրամական պահանջով կատարման ենթակա ակտը կատարվում է առանց հարկադիր կատարման միջոցների կիրառման՝ իրավասու պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կողմից պահանջատիրոջը դրամական միջոցներ վճարելով կամ փոխանցվող մուրհակ տրամադրելով.

2) կատարողական վարույթը կարճվել է Կառավարության սահմանած շրջանակի պարտավորություններով պարտքը ներելու հիմքով՝ սույն օրենքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի կիրառմամբ»։

Կատարողական վարույթն ավարտվում է այն դեպքում, երբ կատարողական վարույթի հարուցման հիմք հանդիսացող պարտավորությունը շարունակում է առկա լինել, սակայն հարկադիր կատարողը որոշ հանգամանքների ուժով տվյալ կատարողական վարույթով տվյալ պահին այլ կատարողական գործողություն չի կարող իրականացնել (օրինակ՝ հնարավոր չէ պարզել պարտապանի գտնվելու վայրը, և հարկադիր կատարումն անհնար է առանց պարտապանի անձնական մասնակցության)։ Կատարողական վարույթն ավարտելու հիմքերը սպառիչ սահմանված են «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածով։ Կատարողական վարույթն ավարտելու դեպքում կիրառված արգելանքները պահպանվում են՝ բացառությամբ «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերով նախատեսված դեպքերի ( 1) այդ մասին միջնորդել է պահանջատերը, բացառությամբ դատական ակտի հիման վրա հարուցված ապահովման վարույթի, 2) կատարողական վարույթի հարուցումից հետո պարզվել է, որ առկա է կատարողական վարույթի հարուցումը (վերսկսումը) մերժելու՝ սույն օրենքի 38-րդ հոդվածով նախատեսված հիմք, 3) սույն օրենքի 56-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի հիմքով կասեցված կատարողական վարույթով պահանջատիրոջ մահից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում, միջնորդություն չի ներկայացվել պահանջատիրոջն իրավահաջորդով փոխարինելու վերաբերյալ, 4) դատարանը պարտապանին ճանաչել է սնանկ կամ բավարարել է պարտապանի սնանկության վտանգի դիմումը՝ հաստատելով ֆինանսական առողջացման ծրագիրը, և հարկադիր կատարման ենթակա պահանջի նկատմամբ տարածվում է «Սնանկության մասին» օրենքով սահմանված մորատորիում, 8) ավարտվել են մահացած պարտապանի ժառանգի գույքի և եկամուտների վրա տվյալ ժառանգին անցած ժառանգական գույքի շուկայական արժեքի չափով բռնագանձում տարածելուն ուղղված կատարողական գործողությունները, 11) չեն ծագել սուբսիդիար պատասխանատվություն կրող պարտապանի նկատմամբ հարկադիր կատարման միջոցներ կիրառելու՝ սույն օրենքով սահմանված նախադրյալները):

Ի տարբերություն կատարողական վարույթի ավարտի՝ կատարողական վարույթը կարճվում է միայն այն դեպքերում, երբ վարույթի հարուցման հիմք հանդիսացող պարտավորությունն օրենքով սահմանված որևէ հիմքով դադարել է (օրինակ՝ կատարման ենթակա ակտով սահմանված պարտավորությունը կատարվել է կամ դադարել է օրենքով սահմանված այլ հիմքով)։ Կատարողական վարույթի կարճման հիմքերը սահմանված են «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 60-րդ հոդվածով: Կատարողական վարույթը կարճելու դեպքում պարտապանի գույքի նկատմամբ կիրառված արգելանքները վերացվում են։ Ի տարբերություն ավարտված վարույթի՝ կարճված կատարողական վարույթը չի կարող վերսկսվել՝ բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի:

Հարկադիր կատարողը, ստանալով կատարման ենթակա վարչական ակտի կատարման նպատակով ներկայացված հարկադիր կատարման դիմումը որոշում է կայացնում կատարողական վարույթ հարուցելու (վերսկսելու) մասին, եթե բացակայում են կատարողական վարույթի հարուցումը (վերսկսումը) մերժելու հիմքերը, մինչդեռ համապատասխան վարչական ակտով վճարում կատարված լինելու հանգամանքը՝ նշված որոշումը կայացնելու պահին, հարկադիր կատարողին հասանելի չէ։

Եթե Ձեր նկատմամբ հարուցվել է կատարողական վարույթ, սակայն վարչական ակտի հիման վրա բռնագանձման ենթակա գումարը Դուք վճարել եք մինչ կատարողական վարույթի հարուցումը, ապա անհրաժեշտ է Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություն ներկայացնել (այդ թվում՝ էլեկտրոնային եղանակով՝ https://e-request.am/hy/ հարթակի միջոցով) վճարումը հավաստող ապացույց, ինչի հիման վրա այդ ակտի վերաբերյալ հարուցված կատարողական վարույթը կկարճվի։

Գործող օրենսդրության համաձայն՝ պարտապանի կողմից երաշխավորությամբ ապահովված պարտավորությունը չկատարելու կամ անպատշաճ կատարելու դեպքում երաշխավորը և պարտապանը պարտատիրոջ առջև կրում են համապարտ պատասխանատվություն, եթե երաշխավորի սուբսիդիար պատասխանատվություն նախատեսված չէ օրենքով կամ երաշխավորության պայմանագրով: Երաշխավորը պարտատիրոջ առջև պատասխանատվություն է կրում նույն ծավալով, ինչ պարտապանը` ներառյալ տոկոսներ վճարելը, պարտքը բռնագանձելու կապակցությամբ դատական ծախսերը և պարտապանի կողմից պարտավորությունը չկատարելու կամ անպատշաճ կատարելու հետևանքով առաջացած` պարտատիրոջ այլ վնասները հատուցելը, եթե այլ բան նախատեսված չէ երաշխավորության պայմանագրով (ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 377-րդ հոդված):

Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունը վտարումն իրականացնում է միայն հետևյալ դեպքերում․

1․ առկա է վտարման վերաբերյալ դատական ակտի հիման վրա տրված կատարողական թերթ կամ կատարողական մակագրության թերթ․

2․ բնակարանները, բնակելի տները և այլ անշարժ գույքն ամբողջությամբ աճուրդի ներկայացնելիս հարկադիր կատարողը մինչև աճուրդի իրականացումը որոշում է կայացրել իր որոշմամբ վտարելու բնակարանը, բնակելի տունը կամ այլ անշարժ գույքն զբաղեցնող պարտապան սեփականատիրոջը, ինչպես նաև այն անձանց, որոնց օգտագործման իրավունքը գրանցված չէ օրենքով սահմանված կարգով․

3․ հարկադիր (հարկադիր էլեկտրոնային) աճուրդով օտարված կամ երկրորդ և յուրաքանչյուր հերթական աճուրդից հետո լոտը չվաճառվելու դեպքում պահանջատիրոջը հանձնված բնակարանի, բնակելի տան և այլ անշարժ գույքի նոր սեփականատիրոջ պահանջով հարկադիր կատարողը որոշում է կայացնում վտարելու բնակարանը, բնակելի տունը կամ այլ անշարժ գույքը զբաղեցնող պարտապան նախկին սեփականատիրոջը, ինչպես նաև օրենքով սահմանված կարգով գրանցված օգտագործման իրավունք կամ օրենքի հիման վրա անկախ գրանցումից ճանաչվող օգտագործման իրավունք չունեցող անձանց («Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 107-րդ հոդված):

Մինչև վտարման գործողությունների օր նշանակելը հարկադիր կատարողը վտարման ենթակա անձանց առաջարկում է կամովին ազատել անշարժ գույքը՝ տրամադրելով որոշակի ժամկետ։ Նշված ժամկետի լրանալուց հետո վտարման ենթակա անձանց կողմից բնակարանը կամ այլ անշարժ գույքը կամովին չազատելու դեպքում հարկադիր կատարողը որոշում է կայացնում վտարման մասին՝ նշանակելով հարկադիր վտարման օրը։ Հարկադիր կատարողը պարտապանին պատշաճ կարգով ծանուցում է հարկադիր վտարման օրվա և ժամանակի մասին:

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 107-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձան՝

«5. Սույն օրենքով սահմանված կարգով անշարժ գույքի հարկադիր իրացման դեպքում գույքի նոր սեփականատիրոջ դիմումով հարկադիր կատարողը կայացնում է վտարման մասին որոշում, եթե նախկին սեփականատերը կամ օգտագործման իրավունք չունեցող անձինք հարկադիր կատարողի սահմանած ժամկետում հրաժարվում են ազատել անշարժ գույքը։ Գույքի նոր սեփականատերը նման պահանջով հարկադիր կատարողին կարող է դիմել տվյալ գույքի նկատմամբ իր սեփականության իրավունքի պետական գրանցումից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում»։

Արգելադրված գույքի հարկադիր իրացումը հարկադիր կատարողի որոշման հիման վրա կազմակերպվում է աճուրդով։ Պարտապանի գույքի վրա բռնագանձումը տարածելիս հարկադիր կատարողը կայացնում է գույքը հարկադիր աճուրդով իրացնելու մասին որոշում, որը ծանուցում է կատարողական վարույթի կողմերին «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով, որի համաձայն՝ պատշաճ ծանուցում են  համարում նաև այն դեպքերը, երբ ծանուցումը կատարվել է էլեկտրոնային հաղորդակցության համապատասխան համակարգի կամ հարթակում տեղադրելու միջոցով, կամ այդ համակարգի միջոցով հասցեատիրոջ համար դրա հասանելիություն ապահովելու միջոցով, էլեկտրոնային հաղորդակցության միջոցով, նաև այն դեպքը, երբ անձը հրաժարվել է ստանալ փոստային առաքանին, կամ կողմի նշած հասցեով ուղարկված փոստային առաքանին վերադարձվել է, կամ պատվիրված նամակով ուղարկելու դեպքում ուղարկելու օրվանից հետո՝ երկշաբաթյա ժամկետում, հարկադիր կատարողը չի ստացել հետադարձ ծանուցումը կամ ծանուցումը ստացվել է հասցեատիրոջը հանձնելու հետ չկապված այլ նշումով, այդ պարագայում  հարկադիր կատարողը փոստային առաքանին ուղարկում է կատարողական վարույթում առկա այլ հասցեներով, միաժամանակ որոշումը տեղադրվում է Հայաստանի Հանրապետության հրապարակային ծանուցումների պաշտոնական ինտերնետային կայքում։ Նշված դեպքերում փաստաթուղթն էլեկտրոնային հաղորդագրության համապատասխան համակարգում կամ հարթակում տեղադրվելու կամ այդ համակարգի միջոցով հասցեատիրոջ համար դրա հասանելիությունն ապահովելու հաջորդ օրը, էլեկտրոնային հաղորդագրությունն ուղարկելու հաջորդ օրը՝ պայմանով, որ առկա է այն ստանալու մասին հասցեատիրոջ կամքից անկախ ձևավորվող էլեկտրոնային հավաստում՝ անկախ հաղորդագրությունը հասցեատիրոջ կողմից փաստացի կարդալուց, իսկ փաստաթուղթը Հայաստանի Հանրապետության հրապարակային ծանուցումների պաշտոնական ինտերնետային կայքում տեղադրվելուն հաջորդող հինգերորդ օրը համարվում է պատշաճ ծանուցված։

Այսպիսով, հարկադիր էլեկտրոնային աճուրդի մասին որոշումը պարտապանին հանձնված (վերջինիս կողմից ծանուցված) համարվելու դեպքում պարտապանի բացակայությունը չի կարող խոչընդոտ հանդիսանալ գույքը հրապարակային սակարկություններով իրացնելու համար:

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 117-րդ հոդվածի համաձան՝

1. Դատարանը պահանջատիրոջ պահանջով կարող է պարտապանից հօգուտ պահանջատիրոջ բռնագանձման ենթակա դրամական տուժանք (աստրենտ) նշանակել քաղաքացիական (բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ բաժնի հինգերորդից յոթերորդ ենթաբաժիններով քննվող գործերի) և վարչական գործերով կայացված եզրափակիչ դատական ակտերով հաստատված ոչ դրամական պահանջը չկատարելու համար։

2. Աստրենտ նշանակելու պահանջ ներկայացրած պահանջատերը պարտավոր չէ ապացուցել, որ իրեն վնաս է պատճառվում, իսկ պատճառվող վնասի չափն աստրենտ նշանակելիս և դրա չափը փոփոխելիս հաշվի չի առնվում։

3. Աստրենտը նշանակվում է համապատասխան ոչ դրամական պահանջը սահմանող եզրափակիչ դատական ակտով, եթե դրա մասին ներկայացվել է առանձին հայցապահանջ (նախնական աստրենտ)։

4. Եզրափակիչ դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո դատարանը կարող է աստրենտ նշանակել պահանջատիրոջ դիմումով, եթե նախնական աստրենտ չի նշանակվել, ինչպես նաև պահանջատիրոջ կամ պարտապանի դիմումով կարող է փոփոխել նշանակված աստրենտի չափը կամ դադարեցնել այն։ Եզրափակիչ դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո աստրենտ նշանակելը և նախնական աստրենտի չափը փոփոխելը համարվում են վերջնական աստրենտի նշանակում։

5. Աստրենտ չի նշանակվում, եթե կատարման ենթակա ակտով հաստատված ոչ դրամական պահանջը բխում է քաղաքացիաիրավական պայմանագրից, և օրենքով կամ այդ պայմանագրով տվյալ պահանջը չկատարելու համար վնասի հատուցման կամ տուժանքի (տույժի, տուգանքի) այլ չափ է նախատեսված։ Սույն մասով սահմանված կանոնը չի կիրառվում Կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորված ֆինանսական կազմակերպությունների դեմ նրանց հաճախորդների պահանջների, «Հանրային ծառայությունները կարգավորող մարմնի մասին» օրենքով սահմանված հանրային ծառայությունների մատուցման պայմանագրերով ծառայություն ստացողների պահանջների, «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքի իմաստով արտադրողների (կատարողների, վաճառողների) դեմ սպառողների պահանջների և աշխատանքային պայմանագրերից բխող աշխատողների պահանջների նկատմամբ։

6. Վերջնական աստրենտ չի նշանակվում, իսկ նշանակված աստրենտը դատարանի որոշմամբ դադարեցվում է, եթե պարտապանը պատասխանատվություն չի կրում կատարման ենթակա ակտով հաստատված պարտավորությունը չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար:

7. Եթե կատարման ենթակա ակտով պահանջատերերը կամ պարտապանները մեկից ավելին են, ապա դատարանն աստրենտ նշանակելիս որոշում է համապատասխանաբար այն վճարելու պարտականության և ստանալու իրավունքի բաժինները կամ դրանց համապարտությունը և համիրավությունը։ Բոլոր դեպքերում աստրենտ չի կարող նշանակվել այն պարտապանի նկատմամբ, որի դեմ նման պահանջ չի ներկայացվել, և այն պահանջատիրոջ օգտին, որը նման պահանջ չի ներկայացրել։

«Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 118-րդ հոդվածի համաձան՝

1. Նախնական աստրենտը սահմանվում է՝

1) որոշակի գործողություններ կատարելու պահանջի առաջին խախտման համար՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի, իսկ կետանցի յուրաքանչյուր հաջորդ օրվա համար՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով.

2) պարբերական գործողություններ կատարելու պահանջի խախտման առաջին դեպքի համար՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի, իսկ խախտման յուրաքանչյուր հաջորդ դեպքի համար՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով.

3) որոշակի գործողությունների կատարումն արգելելու պահանջի խախտման առաջին դեպքի համար՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի, իսկ խախտման յուրաքանչյուր հաջորդ դեպքի համար՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով։ Եթե արգելված գործողությունների կատարումը կրում է տևող բնույթ, ապա խախտման դեպք է համարվում խախտման յուրաքանչյուր օրը։

2. Նախնական աստրենտը հաշվարկվում է սույն օրենքի 103-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ժամկետը լրանալուց հետո։

3. Վերջնական աստրենտ նշանակելիս դատարանը սահմանում է դրա չափը պարտավորության կատարման կետանցի յուրաքանչյուր օրվա, իսկ պարբերական գործողություններ կատարելու և որոշակի գործողությունների կատարումն արգելելու պահանջներով՝ խախտման յուրաքանչյուր դեպքի համար՝ սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված իմաստով։ Դատարանը պահանջատիրոջ միջնորդությամբ կարող է սահմանել նաև աճողական աստրենտ, որի պարագայում աստրենտի չափն աճում է կատարման կետանցի որոշակի ժամկետ (հաջորդական ժամկետներ) կամ պահանջի խախտման դեպքերի որոշակի քանակ (հաջորդական քանակներ) լրանալուց հետո։

4. Վերջնական աստրենտի չափը որոշում է դատարանը՝ այն հաշվով, որ այն բավարար լինի պարտապանին ոչ դրամական պարտավորության կատարմանը հակելու համար։

5. Վերջնական աստրենտի չափը որոշելիս, մասնավորապես գործի հանգամանքներից կախված և համապատասխան տվյալների առկայության դեպքում, հաշվի են առնվում պարտավորությունը հարկադիր կատարման միջոցներով կատարելու իրավական և փաստացի հնարավորությունը, նաև այն ջանքերը և ծախսերը, որոնք կարող են պահանջվել հարկադիր կատարման համար, պարտապանի գույքային դրությունը, իրավաբանական անձ կամ անհատ ձեռնարկատեր պարտապանի հասույթի և շահույթի չափերը, պարտավորությունը չկատարելու հարցում պարտապանի անբարեխղճության աստիճանը, պահանջատիրոջ համար պարտավորության կատարման նշանակությունը, հրատապությունը և դատարանի կողմից կարևորվող այլ հանգամանքներ։

6. Վերջնական աստրենտի չափը բոլոր դեպքերում կետանցի մեկ օրվա (խախտման մեկ դեպքի) համար սահմանվում է ոչ պակաս, քան նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի և ոչ ավելի, քան նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի չափով։ Եթե աճողական աստրենտը կետանցի որոշակի ժամանակահատվածից հետո գերազանցում է օրական (խախտման մեկ դեպքի համար) նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկը, ապա աստրենտը հաշվարկվում է օրական (խախտման մեկ դեպքի համար) նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի չափով։

7. Վերջնական աստրենտ նշանակելու, դրա չափը փոփոխելու և աստրենտը դադարեցնելու մասին դատարանի որոշումները կիրառվում են դրանց օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ընկած ժամանակահատվածի նկատմամբ։

8. Աստրենտ չի հաշվարկվում ոչ դրամական պահանջի կատարումը սույն օրենքի 55-րդ հոդվածի հիման վրա հետաձգված կամ տարաժամկետված լինելու, ինչպես նաև տվյալ կատարողական վարույթը սույն օրենքի 56-րդ հոդվածով սահմանված հիմքերով կասեցված լինելու ժամանակահատվածներում։

9. Ոչ դրամական պահանջով կատարողական վարույթի կարճումը դադարեցնում է աստրենտի հաշվարկը վարույթի կարճման պահից՝ առանց դրա մասին դատարանի հատուկ որոշման։

10. Աստրենտի հաշվարկը դատական ակտի հիման վրա կատարում է հարկադիր կատարողը։

 «Կատարողական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 119-րդ հոդվածի համաձան՝

1. Վերջնական աստրենտ նշանակելու (ներառյալ նախնական աստրենտի չափը փոփոխելու), աստրենտը դադարեցնելու դիմումները ներկայացվում են համապատասխան ոչ դրամական պահանջով հայցը քննած առաջին ատյանի դատարան (վարչական դատարան)։ Նախնական աստրենտ նշանակված չլինելու դեպքում վերջնական աստրենտ նշանակելու դիմում կարող է ներկայացվել եզրափակիչ դատական ակտով հաստատված պարտավորության առաջին խախտումից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում։

2. Դիմումը ներկայացնելու, այն քննելու և լուծելու հարցերի նկատմամբ կիրառվում են համապատասխան դատավարական օրենսգրքի կանոնները, եթե սույն օրենքով այլ բան նախատեսված չէ։ Դիմումը վարույթ ընդունելու մասին առանձին որոշում չի կայացվում, և այն քննվում է նախկինում հարուցված դատական գործի շրջանակներում։

3. Դիմումին կցվում է դրա օրինակը և դրան կից փաստաթղթերի պատճենները կատարողական վարույթի այն կողմին ուղարկելու վերաբերյալ ապացույց, որի շահերին առնչվում է դիմումը։ Սույն մասով սահմանված պահանջը չպահպանվելու դեպքում դիմումը չի քննարկվում, որի մասին դիմողը տեղեկացվում է դիմումը դատարանում ստացվելուց հետո՝ եռօրյա ժամկետում:

4. Դատարանը դիմումը քննում է այն ստանալուց հետո՝ երկամսյա ժամկետում՝ իր նախաձեռնությամբ Ծառայությունից պահանջելով ոչ դրամական պահանջի կատարման վարույթի բոլոր նյութերի պատճենները։ Դատարանն ըստ անհրաժեշտության կարող է կայացնել ապացուցման պարտականությունը բաշխելու մասին որոշում, ինչպես նաև հրավիրել դատական նիստ: Դատական նիստ հրավիրվելու դեպքում նիստի ժամանակի և վայրի մասին ծանուցվում են միայն դիմողը և կատարողական վարույթի այն կողմը, որի դեմ ներկայացվել է դիմումը։

5. Վերջնական աստրենտ նշանակվելուց հետո կատարողական վարույթի կողմը կարող է դիմել այն նշանակած դատարան՝ աստրենտի չափը փոփոխելու կամ այն դադարեցնելու դիմումով, եթե այդ պահանջի հիմքերը նախկինում չեն քննարկվել դատարանի կողմից։ Նման դիմումները ներկայացվում և քննվում են սույն հոդվածով սահմանված կանոններով։

6. Աստրենտի չափը նվազեցնելու կամ այն դադարեցնելու մասին պարտապանի դիմումն ստանալուց հետո դատարանը կարող է պարտապանի միջնորդությամբ որոշում կայացնել այդ դիմումի պահանջը լրիվ կամ մասնակի ժամանակավորապես բավարարելու մասին՝ մինչև դիմումի ըստ էության քննության արդյունքներով որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատարանի նման որոշումն ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից և բողոքարկման ենթակա չէ։ Եթե դիմումի ըստ էության քննության արդյունքներով դատարանը մերժում է պարտապանի դիմումը, ապա սահմանում է նաև աստրենտի ժամանակավոր նվազեցման կամ դադարեցման ժամանակահատվածում չվճարված աստրենտի գումարի չափը, որը ենթակա է բռնագանձման հօգուտ պահանջատիրոջ։

7. Վերջնական աստրենտ նշանակելու, դրա չափը փոփոխելու կամ աստրենտը դադարեցնելու դիմումի քննության արդյունքներով դատարանը կայացնում է որոշում, որն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից երկու շաբաթ հետո և այդ ժամկետում կարող է բողոքարկվել։